Η μεταβλητότητα επέστρεψε δυναμικά στις αμερικανικές αγορές τον Νοέμβριο, με τον δείκτη VIX να εκτινάσσεται κατά 50% μέσα στον μήνα και να ξεπερνά τις 26 μονάδες. Η άνοδος αυτή αποτελεί μία από τις εντονότερες στην ιστορία του δείκτη και αντικατοπτρίζει την ανησυχία των επενδυτών για τις υψηλές αποτιμήσεις των τεχνολογικών μετοχών, την αβεβαιότητα γύρω από τη νομισματική πολιτική και τα μικτά μηνύματα της οικονομίας.
Ο VIX, γνωστός και ως “δείκτης φόβου”, υπολογίζεται από το Chicago Board Options Exchange και αποτυπώνει τις προσδοκίες της αγοράς για μεταβλητότητα 30 ημερών μέσω δικαιωμάτων προαίρεσης του S&P 500. Τιμές πάνω από τις 20 μονάδες συνήθως υποδηλώνουν ενισχυμένο άγχος στην αγορά. Η άνοδος 50% τον Νοέμβριο είναι εξαιρετικά σπάνια. Στην ιστορία του δείκτη, μόνο δέκα μήνες έχουν καταγράψει παρόμοια άνοδο, με παραδείγματα που συμπίπτουν με περιόδους έντονων κλυδωνισμών όπως ο Μάρτιος 2020, το 2008, η ασιατική κρίση του 1998 και το selloff του 2015.
Οι λόγοι της έντονης μεταβολής είναι πολλαπλοί. Πρώτον, ο S&P 500 είχε καταγράψει άνοδο επί έξι συνεχόμενους μήνες, με συνολικό ράλι 42% από το χαμηλό του Απριλίου μέχρι τα τέλη Οκτωβρίου. Η ενίσχυση αυτή βασίστηκε κυρίως στον ενθουσιασμό για την τεχνητή νοημοσύνη και στις δύο συνεχόμενες μειώσεις επιτοκίων από τη Fed τον Σεπτέμβριο και τον Οκτώβριο. Η αγορά είχε προεξοφλήσει μεγάλο μέρος της μελλοντικής ανάπτυξης, δημιουργώντας συνθήκες υπεραγορασμένης τάσης.
Δεύτερον, αυξάνονται οι αμφιβολίες για τις αποτιμήσεις των τεχνολογικών κολοσσών. Πολλές εταιρείες του κλάδου διαπραγματεύονται πλέον σε πολλαπλάσια κερδών που θυμίζουν την περίοδο της dot-com. Ακόμη και η ισχυρή ανακοίνωση της Nvidia, που ξεπέρασε τις εκτιμήσεις και αναβάθμισε το guidance, δεν συγκράτησε την άνοδο της μεταβλητότητας, δείχνοντας πως οι επενδυτές εστιάζουν περισσότερο στον κίνδυνο παρά στα αποτελέσματα.
Τρίτον, οι επενδυτές επανεξετάζουν τις προοπτικές απόδοσης για τους μετόχους. Τα μέλη των Magnificent Seven δίνουν προτεραιότητα σε μεγάλα projects κεφαλαιουχικών δαπανών αντί για μερίσματα ή αγορές ιδίων μετοχών. Η αύξηση της μόχλευσης σε ορισμένες εταιρείες ενισχύει την ανησυχία ότι το επόμενο στάδιο της AI ανάπτυξης θα απαιτήσει αυξημένο δανεισμό και περιορισμένη επιστροφή κεφαλαίου.
Τέταρτον, η Fed έστειλε πιο προσεκτικά μηνύματα τον τελευταίο μήνα. Ενώ η αγορά περίμενε ξεκάθαρη ένδειξη για τρίτη συνεχόμενη μείωση επιτοκίων, οι δηλώσεις Πάουελ ήταν πιο συγκρατημένες. Η καθυστερημένη ανακοίνωση για την αγορά εργασίας, που έδειξε αύξηση των non-farm payrolls στις 119.000 και άνοδο της ανεργίας στο 4,4%, περιέπλεξε το κλίμα. Τα στοιχεία δείχνουν αγορά εργασίας που δεν καταρρέει αλλά δεν παραμένει και ιδιαίτερα ισχυρή.
Η ιστορία του VIX προσφέρει χρήσιμα συμπεράσματα. Αν και οι έντονες αυξήσεις μεταβλητότητας προκαλούν αρχικά πιέσεις στον S&P 500, τα δεδομένα δείχνουν ότι οι επενδυτές που παραμένουν ψύχραιμοι σε περιόδους φόβου ωφελούνται περισσότερο σε βάθος χρόνου. Σε προηγούμενες περιπτώσεις όπου ο δείκτης αυξήθηκε πάνω από 50% σε έναν μήνα, ο S&P 500 εμφάνισε μέση πτώση 3,99% μέσα στον επόμενο μήνα και αρνητική απόδοση στους τρεις μήνες. Όμως σε διάστημα έξι μηνών η πιθανότητα θετικής απόδοσης ανεβαίνει στο 60%, ενώ σε ορίζοντα ενός έτους οι αποδόσεις ήταν θετικές στο 70% των περιπτώσεων, με μέση άνοδο 9,49%.
Τα στοιχεία αυτά βρίσκονται πάνω από τον ιστορικό μέσο όρο του S&P 500. Αυτό υποδηλώνει ότι οι περίοδοι πανικού και απότομης μεταβλητότητας δημιουργούν ελκυστικά σημεία εισόδου για επενδυτές με μεσοπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο ορίζοντα. Η εύρεση του «πάτου» δεν είναι ποτέ εύκολη, αλλά η εμπειρία δείχνει ότι η υπομονή είναι καθοριστικός παράγοντας απόδοσης.
Η άνοδος του VIX τον Νοέμβριο σηματοδοτεί αυξημένο άγχος στην αγορά. Ωστόσο, σε ιστορική βάση, οι περίοδοι αυτές συχνά προετοιμάζουν το έδαφος για μελλοντικές αποδόσεις. Η προσοχή στρέφεται τώρα στην πορεία της νομισματικής πολιτικής, την αξιολόγηση των εταιρικών αποτελεσμάτων και την αντίδραση των επενδυτών σε ένα περιβάλλον όπου ο φόβος επιστρέφει δυναμικά.
