Η Novo Nordisk ετοιμάζεται να παρουσιάσει τα πρώτα μεγάλης κλίμακας δεδομένα που θα απαντήσουν αν τα φάρμακα GLP-1 μπορούν να επιβραδύνουν την εξέλιξη της νόσου Αλτσχάιμερ. Τα αποτελέσματα, που θα δημοσιοποιηθούν στις 3 Δεκεμβρίου στο συνέδριο Clinical Trials on Alzheimer’s Disease στο Σαν Ντιέγκο, θεωρούνται από ειδικούς ως ένα από τα πιο κρίσιμα βήματα στην έρευνα για τη νόσο.
Η εταιρεία δοκιμάζει το Rybelsus, το από του στόματος φάρμακο για τον διαβήτη που περιέχει σεμαγλουτίδη, το ίδιο δραστικό συστατικό που υπάρχει στα Ozempic και Wegovy. Οι δύο μελέτες φάσης 3 περιλαμβάνουν χιλιάδες συμμετέχοντες με ήπια μορφή Αλτσχάιμερ και έχουν στόχο να δείξουν αν το φάρμακο μπορεί να μειώσει τη γνωστική επιδείνωση τουλάχιστον κατά 20%. Ένας από τους ειδικούς που μίλησαν στο Reuters σημείωσε ότι μια μείωση κοντά στο 30% θα θεωρηθεί ξεκάθαρη επιτυχία.
Ακόμη και πιο μετριοπαθή αποτελέσματα μπορούν να καθοδηγήσουν νέα ερευνητικά πρωτόκολλα ή πιθανούς συνδυασμούς με υπάρχουσες θεραπείες, όπως τα Kisunla της Eli Lilly και το Leqembi της Eisai και της Biogen. Αυτές οι εγκεκριμένες θεραπείες επιβραδύνουν την πρόοδο της νόσου, αλλά απαιτούν ενδοφλέβιες εγχύσεις ή ενέσιμες χορηγήσεις και συνοδεύονται από κινδύνους σοβαρών παρενεργειών. Ένα αποτελεσματικό χάπι θα αναδιαμορφώσει το θεραπευτικό τοπίο και θα προσφέρει μια πολύ πιο εύχρηστη επιλογή για τους ασθενείς.
Η βάση για τη δοκιμή των GLP-1 στην Αλτσχάιμερ προέκυψε από παρατηρήσεις σε ασθενείς με διαβήτη. Μελέτες έδειξαν ότι όσοι λάμβαναν GLP-1 εμφάνιζαν χαμηλότερο κίνδυνο άνοιας. Η Novo Nordisk ξεκίνησε τις σχετικές κλινικές δοκιμές το 2021, μετά από ενθαρρυντικά δεδομένα σε ζώα και από αναλύσεις πραγματικού κόσμου που υποδείκνυαν πιθανό νευροπροστατευτικό όφελος.
Μια μικρή μελέτη για τη λιραγλουτίδη, την παλαιότερη ενέσιμη GLP-1 της εταιρείας, είχε καταγράψει επίσης βραδύτερη απώλεια εγκεφαλικού όγκου σε ασθενείς με ήπια Αλτσχάιμερ. Τα στοιχεία αυτά ώθησαν την εταιρεία να εξετάσει κατά πόσο η νεότερη σεμαγλουτίδη θα μπορούσε να φέρει ανάλογα αποτελέσματα σε πολύ μεγαλύτερο δείγμα.
Παρά τα θετικά σήματα, ο μηχανισμός δράσης παραμένει ασαφής. Τα GLP-1 μπορεί να δρουν απευθείας στον εγκέφαλο ή τα οφέλη να οφείλονται σε δευτερογενείς επιδράσεις όπως η μείωση του σωματικού βάρους, η βελτίωση του μεταβολισμού και ο περιορισμός της φλεγμονής. Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι δεν είναι όλα τα GLP-1 ίδια, καθώς προκλινικά δεδομένα δείχνουν ότι η λιραγλουτίδη διεισδύει στον εγκέφαλο πιο εύκολα από τη σεμαγλουτίδη. Παρ’ όλα αυτά, η μεγάλη κλίμακα των τρεχουσών δοκιμών μπορεί να δώσει για πρώτη φορά ξεκάθαρη εικόνα για το αν μια ολόκληρη κατηγορία φαρμάκων μπορεί να επηρεάσει τη νευροεκφυλιστική διαδικασία.
Η νόσος Αλτσχάιμερ επηρεάζει περίπου 50 εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως και οι διαθέσιμες θεραπείες έχουν περιορισμένη αποτελεσματικότητα. Οι ειδικοί που παρακολουθούν τη μελέτη της Novo κάνουν λόγο για «πιθανή καμπή», εφόσον τα αποτελέσματα δείξουν σαφή επιβράδυνση της γνωστικής εξασθένησης. Οι ίδιοι αναγνωρίζουν ότι το Rybelsus έχει χαρακτηριστεί και από την εταιρεία ως «λαχείο». Η αποτυχία θα κλείσει μια πιθανή κατεύθυνση έρευνας, ενώ η επιτυχία θα ανοίξει μια νέα εποχή στη νευρολογία.
Αν το φάρμακο αποδειχθεί αποτελεσματικό, θα πρόκειται για μια από τις σημαντικότερες εξελίξεις των τελευταίων ετών στην Αλτσχάιμερ. Παράλληλα, θα ενισχύσει σημαντικά την επιστημονική εμπιστοσύνη στα GLP-1, τα οποία ήδη μεταμορφώνουν κλάδους όπως ο διαβήτης και η παχυσαρκία. Η Novo Nordisk και ο κλάδος της βιοτεχνολογίας αναμένουν τα αποτελέσματα με ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς μπορεί να αναδειχθεί μια νέα θεραπευτική στρατηγική για μια από τις πιο δύσκολες νευρολογικές παθήσεις.
